AI và những góc khuất nhân sinh: Bài 1 - Ai sẽ bị bỏ lại phía sau?
Hoa - cô kế toán trưởng từng là niềm tự hào của lớp tôi với mức lương "trong mơ", giờ đây đang livestream bán quần áo.
| LỜI TÒA SOẠN AI đã không còn là câu chuyện viễn tưởng. Nó đang hiện hữu tàn nhẫn trong quyết định sa thải nhân sự tuổi 30, trong giọt nước mắt của người khuyết tật bị Deepfake mạo danh, và trong những thuật toán "móc túi" công nhân nghèo qua màn hình điện thoại. Trước ánh sáng 4.0, ai sẽ nhìn thấu những khoảng tối phía sau? Loạt bài “AI và những góc khuất nhân sinh” là lời kêu gọi về việc kiến tạo những "lá chắn" văn hóa và kỹ năng để bảo vệ giá trị con người trong kỷ nguyên số. |
Khi tôi ngỡ ngàng gọi hỏi, Hoa cười chua chát: "Sếp cho nghỉ hưu non ở tuổi 30 rồi. Giờ họ có kế toán AI: làm việc 24/7, không lương, không đòi hỏi chế độ, lại chẳng bao giờ sai số".
Câu chuyện của Hoa không cá biệt, nó đang diễn ra nhan nhản trong mọi ngóc ngách của thị trường lao động Việt Nam.
 |
Khi "cổ cồn trắng" cũng lung lay
Không chỉ riêng tôi giật mình trước tình cảnh của Hoa. Một báo cáo gần đây của Liên hợp quốc (UN) đã đưa ra con số khiến bất kỳ ai cũng phải suy ngẫm: Khoảng 40% việc làm toàn cầu sẽ chịu tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) trong thập kỷ tới.
AI đang thực sự "tấn công" vào những công việc vốn được coi là ổn định. Đối tượng bị nhắm đến đầu tiên không phải là lao động chân tay, mà là những việc có tính quy tắc, lặp lại và dựa trên dữ liệu: từ nhập liệu, kiểm kê, đến hỗ trợ hành chính, soạn thảo văn bản và dịch vụ khách hàng...
Nếu trước đây, máy móc thay thế cơ bắp, thì nay, AI đang dần thay thế một phần não bộ trong các tác vụ logic. Những nhân viên văn phòng "sáng cắp ô đi, tối cắp ô về" với bộ kỹ năng cũ kỹ đang đứng trước nguy cơ bị đào thải khốc liệt nhất.
Bức tranh sáng - tối đan xen
Tuy nhiên, nhìn nhận AI như một "kẻ cướp việc làm" sẽ là một cái nhìn phiến diện. Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) từng dự báo: Đến năm 2030, dù 92 triệu việc làm có thể biến mất, nhưng sẽ có khoảng 78 triệu công việc mới được sinh ra để bù đắp.
Thị trường lao động không chết đi, nó chỉ đang tái cấu trúc mạnh mẽ. Tại Việt Nam, làn sóng này đang cuộn trào hơn bao giờ hết.
 |
| Nhiều công ty tại Mỹ sử dụng AI để thay thế cho những công việc do con người đảm nhiệm. |
Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (World Bank), giá trị bổ sung do AI mang lại cho Việt Nam có thể lên tới 79,3 tỷ USD vào năm 2030, tương đương gần 12% GDP.
Dữ liệu từ thị trường tuyển dụng giai đoạn 2020-2023 cũng cho thấy, nhu cầu nhân sự cho các vị trí như lập trình viên, chuyên gia dữ liệu, AI tăng trưởng nóng khoảng 35% mỗi năm.
AI giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, tăng năng suất, từ đó tạo ra thặng dư để tái đầu tư và phát triển những nhóm việc làm chất lượng cao hơn. Nhưng, điều này cũng đồng nghĩa với việc "miếng bánh" ngon sẽ chỉ dành cho những người biết cầm dao nĩa đúng cách.
Từ kinh tế đến nghệ thuật
Sự xâm lấn của AI không dừng lại ở các con số kinh tế, nó đã len lỏi vào nghệ thuật.
Gần đây, ca khúc "Say một đời vì em" gây xôn xao cộng đồng mạng. Tác phẩm của Ken Quách và HuongMyBông có sự hỗ trợ từ AI và phần giọng hát mở đầu cũng do AI thể hiện. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về ranh giới sáng tạo.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung - cha đẻ của những bản hit đình đám - đã thẳng thắn nhận định: "Những gì AI tạo ra chỉ nên xem là sản phẩm công nghệ, không thể gọi là tác phẩm nghệ thuật". Theo anh, AI thực chất là một cỗ máy tổng hợp và xử lý logic từ dữ liệu khổng lồ.
"Nghệ thuật đòi hỏi sự sáng tạo và rung cảm - những yếu tố phi logic mà AI không thể có được. Kết quả của AI không thể sánh với tác phẩm được hình thành từ cảm xúc và trí tưởng tượng, từ trái tim nóng hổi của con người", nhạc sĩ nhấn mạnh.
Đây chính là "chốt chặn" cuối cùng và cũng là lợi thế lớn nhất của con người: Trí tuệ cảm xúc và sự sáng tạo. Những nghề nghiệp đòi hỏi sự thấu cảm như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, tâm lý, hay kỹ năng thủ công tinh xảo... vẫn là vùng đất mà AI chưa thể xâm phạm hoàn toàn.
 |
| Ca khúc "Say một đời vì em" được dựng bằng AI |
Nguy cơ bất bình đẳng
Thách thức lớn nhất mà Việt Nam phải đối mặt không chỉ là mất việc, mà là sự gia tăng bất bình đẳng.
Với phần lớn lực lượng lao động vẫn thuộc khu vực nông nghiệp, sản xuất truyền thống hoặc dịch vụ đơn giản, nguy cơ bị "bỏ lại phía sau" là hiện hữu.
Lợi ích của AI đang có xu hướng dồn về nhóm lao động kỹ năng cao, thạo công nghệ. Trong khi đó, lao động phổ thông, người nghèo, người lớn tuổi... dễ bị đẩy ra bên lề xã hội nếu không được trang bị "tấm khiên" kỹ năng mới.
Thị trường lao động đang gửi đi một thông điệp đanh thép: Sự ổn định không còn nằm ở "biên chế" hay "hợp đồng dài hạn", mà nằm ở khả năng linh hoạt và tái đào tạo liên tục.
Lời giải nào cho bài toán sinh kế?
AI vừa là đòn bẩy, vừa là hố sâu ngăn cách. Để không bị cơn lốc này cuốn trôi, chúng ta cần hành động ngay từ bây giờ, thay vì ngồi chờ đợi:
Về phía Chính phủ: Cần những chính sách an sinh linh hoạt, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho nhóm yếu thế, đảm bảo "không ai bị bỏ lại" trong cuộc cách mạng số.
Về phía giáo dục: Đã đến lúc thay đổi tư duy dạy và học. Không chỉ dạy kiến thức, phải dạy tư duy sáng tạo, kỹ năng số và đặc biệt là kỹ năng mềm - thứ vũ khí duy nhất giúp con người chiến thắng máy móc.
Về phía người lao động: Sự học không dừng lại ở tấm bằng đại học. Tự đào tạo, nâng cấp bản thân là con đường duy nhất để trụ vững.
Cánh cửa này đóng lại sẽ có cánh cửa khác mở ra. AI có thể lấy đi công việc của một kế toán nhập liệu, nhưng sẽ tạo ra nhu cầu cho một chuyên gia phân tích dữ liệu tài chính. Vấn đề là, bạn có đủ dũng cảm và kỹ năng để bước qua cánh cửa mới đó hay không?
Kỳ 2: AI và cái bẫy vô hình giăng lối người yếu thế
Đọc nhiều
Liên quan
Tin mới hơn
Người đồng nghiệp tận tâm ở bộ phận "soi lỗi" linh kiện hàng không
Ở bộ phận Kiểm tra không phá hủy (NDT) của Công ty TNHH Universal Alloy Corporation Vietnam (UACV) Đà Nẵng, anh Nguyễn Bá Duy được đồng nghiệp quý bởi tính điềm đạm, cẩn thận và luôn sẵn sàng hỗ trợ mọi người trong công việc. Với anh, làm nghề kỹ thuật quan trọng nhất là sự chính xác và tinh thần trách nhiệm trong từng chi tiết nhỏ.
Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai: Giữ được văn hóa là giữ được gốc rễ của dân tộc mình
Giữa nhịp sống hối hả của xã hội hiện đại, ở làng Tak Kót, xã Trà Liên, TP. Đà Nẵng vẫn có người nghệ nhân lặng lẽ gìn giữ những thanh âm cồng chiêng, những sản phẩm đan lát truyền thống của đồng bào Co. Đó là Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai. Không chỉ là “kho tàng sống” về văn hóa, ông còn là người có uy tín, có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự phát triển của xã vùng cao Trà Liên.
Công nhân Hải Phòng “cháy” cùng ngày hội hơn 3.000 người
Trong không khí sôi nổi của Tháng Công nhân năm 2026, sáng 10.5, hơn 3.000 đoàn viên, người lao động tại các khu công nghiệp Hải Phòng đã cùng hội tụ tại Công viên Central Park VSIP Hải Phòng để tham gia “Ngày hội Công nhân Hải Phòng năm 2026”. Với hàng loạt hoạt động phong phú, có quy mô lớn đã cho thấy bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy chăm lo người lao động của tổ chức Công đoàn.
Tin tức khác
Công nhân Đà Nẵng kiến nghị gỡ khó tiếp cận nhà ở xã hội
Tại buổi tiếp xúc, đối thoại giữa Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đoàn đại biểu Quốc hội, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng với đoàn viên, người lao động năm 2026 diễn ra sáng 9.5, nhiều công nhân bày tỏ mong muốn được tiếp cận nhà ở xã hội với mức giá phù hợp hơn, đồng thời kiến nghị đơn giản thủ tục mua nhà.
“Vườn cây Công đoàn”: Nơi công nhân thêm yêu nhà máy của mình
Từ những dải đất hoang hóa quanh nhà máy, anh Phan Bốn, nhân viên bảo vệ tại Công ty TNHH Da Nang Plastic cùng đoàn viên công đoàn đã vun trồng nên “Vườn cây Công đoàn” xanh mát, trĩu quả. Không chỉ tạo cảnh quan thân thiện, mô hình còn góp phần giữ việc làm, gắn kết người lao động và lan tỏa tinh thần sẻ chia trong doanh nghiệp.
Khi âm nhạc hóa thành nhịp cầu giữ gìn văn hóa
Giữa bản làng Arớh, xã Tây Giang, TP. Đà Nẵng, tiếng sáo corotóoc của già Bríu Pố vẫn ngân lên mộc mạc, da diết như nhịp thở của đại ngàn. Ở tuổi 77, người già làng minh triết ấy không chỉ là “kho tư liệu sống” về văn hóa Cơ Tu, mà còn lặng lẽ mở lối sinh kế, tiếp sức cho bà con vươn lên từ chính núi rừng quê hương.
Người lao động ngành Khoa học và Công nghệ: Từ người vận hành đến chủ thể kiến tạo tri thức
Người lao động ngành Khoa học và Công nghệ (KH&CN) không chỉ là lực lượng vận hành hệ thống, mà phải là những kiến trúc sư kiến tạo tri thức, những người tiên phong dẫn dắt quá trình chuyển đổi số quốc gia.
Bảo đảm an toàn lao động và chăm lo người lao động tại Nhà máy A31
Với quan điểm vì con người, coi con người vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự phát triển, toàn Quân chủng phải tập trung đổi mới quản lý, nâng cao hiệu quả công tác an toàn, vệ sinh lao động, đặc biệt là trong kỷ nguyên số để bảo vệ tính mạng, sức khỏe người lao động và tài sản của Nhà nước, Quân đội.
Góp việc nhỏ, làm nên điều bền bỉ
Ở xã Gò Nổi, thành phố Đà Nẵng, những hoạt động vì cộng đồng của Hội Liên hiệp Phụ nữ không bắt đầu từ những chương trình lớn, mà được duy trì từ các việc làm giản dị hằng ngày. Sự kiên trì trong cách làm, cùng tinh thần chung tay của hội viên, đã tạo nên nguồn lực ổn định để hỗ trợ những hoàn cảnh khó khăn.