AI và những góc khuất nhân sinh:
Bài 4: Công ước Hà Nội - Lá chắn toàn cầu chống tội phạm mạng và bảo vệ người yếu thế
Trong một thế giới ngày càng số hóa, không gian mạng đang trở thành chiến trường mới của tội phạm công nghệ cao. Lừa đảo qua mạng, đánh cắp dữ liệu, giả mạo thông tin, và các hành vi xâm hại trực tuyến đang diễn ra với tốc độ chóng mặt, gây thiệt hại nghiêm trọng cho cá nhân, doanh nghiệp và cả các quốc gia. Đặc biệt, nhóm người yếu thế như trẻ em, người cao tuổi, người không rành công nghệ, người khuyết tật… đang trở thành mục tiêu dễ bị tổn thương nhất.
Trước thực trạng này, Công ước Hà Nội - một văn kiện pháp lý quốc tế đầu tiên về chống tội phạm mạng do Liên hợp quốc khởi xướng và được thông qua tại Việt Nam vào năm 2025, đã trở thành một dấu mốc mang tính đột phá. Đây không chỉ là bước tiến trong nỗ lực toàn cầu chống lại tội phạm mạng, mà còn là biểu tượng cho tinh thần hợp tác quốc tế, bảo vệ con người trong thời đại số.
Công ước Hà Nội không chỉ đặt nền móng pháp lý cho việc hình sự hóa các hành vi phạm tội mạng như truy cập trái phép, can thiệp dữ liệu, gian lận điện tử, lừa đảo qua mạng, phát tán nội dung độc hại… mà còn thiết lập cơ chế hợp tác xuyên quốc gia, bao gồm trao đổi thông tin, dẫn độ, hỗ trợ điều tra và thu hồi tài sản phạm pháp.
 |
| Chủ tịch nước Lương Cường, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres và các đại biểu tại Lễ mở ký Công ước Hà Nội - Ảnh VGP/Hải Minh |
Điểm đặc biệt của Công ước này là sự cân bằng giữa an ninh mạng và quyền con người. Khi thực thi các biện pháp kỹ thuật, giám sát hay truy vết tội phạm, các quốc gia phải tôn trọng quyền riêng tư, quyền tự do biểu đạt và dữ liệu cá nhân của công dân – một điều kiện then chốt để duy trì một môi trường mạng lành mạnh, công bằng và nhân văn.
Lừa đảo trực tuyến: Mối đe dọa cấp thiết cần hành động
Tại Việt Nam, số vụ lừa đảo trực tuyến đã tăng mạnh trong những năm gần đây. Theo thống kê của Bộ Công an, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 9.800 vụ việc liên quan đến lừa đảo qua mạng, với tổng thiệt hại lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Những thủ đoạn tinh vi như giả mạo nhân viên ngân hàng, công an, deepfake người thân, lừa đầu tư tiền ảo… đang trở nên phổ biến.
Trong khi người trẻ có thể phát hiện và tránh được phần nào, thì đối tượng yếu thế không am hiểu công nghệ thường không có đủ kỹ năng để nhận biết và tự bảo vệ mình. Theo báo cáo an ninh mạng Việt Nam 2024 có 83% các vụ lừa đảo trực tuyến nhắm vào người có hiểu biết công nghệ thấp, trung bình mỗi nạn nhân mất từ 10 đến 35 triệu đồng, cá biệt có trường hợp mất cả trăm triệu do deepfake giọng nói hoặc mạo danh.
 |
| Số vụ lừa đảo trực tuyến đã tăng mạnh trong những năm gần đây tại Việt Nam. Ảnh minh họa |
Khi bị tổn thương, đối tượng yếu thế luôn bị tổn thương kép. Thiệt hại về kinh tế do thu nhập vốn đã thấp, nên mất tiền đồng nghĩa mất luôn khả năng chi trả thuốc men, sinh hoạt, học phí, bản thân họ khó tiếp cận hỗ trợ pháp lý tiền mất gần như không thể lấy lại kèm theo đó họ vốn tự ti nay mang tâm lý e ngại khiến họ ít trình báo, dẫn đến không được bảo vệ. Và cùng với đó là thiệt hại về tổn thương tâm lý như lo sợ, hoảng loạn, mất niềm tin. Nạn nhân là người khuyết tật, người già thường mô tả sau khi bị lừa đảo: bị mất ngủ kéo dài, luôn cảm thấy căng thẳng, lo âu, thậm chí không dám sử dụng điện thoại hay mạng xã hội nữa.
Một nghiên cứu tại châu Á năm 2023 ghi nhận: 40% người cao tuổi bị lừa đảo trực tuyến có dấu hiệu khủng hoảng tâm lý kéo dài ít nhất 3 tháng. Chính vì vậy, việc triển khai các giải pháp cụ thể, mang tính công nghệ kết hợp với giáo dục, pháp luật và cộng đồng là vô cùng cần thiết.
Ông Ngô Minh Hiếu (hay gọi là Hiếu PC) - một chuyên gia về an toàn thông tin người Việt Nam,đã nhiều lần nói rõ về tầm quan trọng của an ninh mạng đối với người dùng yếu thế. Ông Hiếu từng cảnh báo rằng "chỉ cần bị lộ tên người dùng hoặc email, số điện thoại" thôi, kẻ xấu đã có thể tìm được các thông tin cá nhân, từ đó dựng các chiêu lừa đảo tinh vi, như giả danh shipper, ngân hàng, công an, để chiếm đoạt tiền. Vì vậy trong kỷ nguyên dữ liệu, bảo mật cá nhân không còn là lựa chọn mà là kỹ năng sinh tồn.
 |
| Ông Ngô Minh Hiếu - Hiếu PC (ảnh dưới) tham gia một Podcast về chủ đề "An toàn không gian mạng". |
Không chỉ cảnh báo, ông Hiếu PC còn chủ động thành lập Chống Lừa Đảo (Scam Fighter) - tổ chức phi lợi nhuận nhằm giúp người dùng phổ thông nhận diện, tránh lừa đảo online, lọc website và các ứng dụng nguy hiểm, nhằm bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Với Hiếu PC- ông coi an ninh mạng như một “trách nhiệm chung của toàn dân” không chỉ của chuyên gia hay doanh nghiệp, và rằng mọi người, dù ít hiểu biết, đều có thể trở thành “lá chắn” bảo vệ chính mình và cộng đồng trước tội phạm mạng”.
AI và cộng đồng: Những “vũ khí mềm” chống tội phạm mạng
Trong tinh thần Công ước Hà Nội, các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp hoàn toàn có thể cùng nhau tạo nên hệ thống phòng thủ mạng vững chắc, trong đó AI và cộng đồng đóng vai trò trung tâm. Một số giải pháp cần được triển khai bao gồm: Phát triển hệ thống cảnh báo thông minh sử dụng AI để phát hiện, phân tích và chặn trước hành vi lừa đảo, giả mạo, hoặc truyền bá thông tin sai lệch.
Thiết lập trung tâm hỗ trợ nạn nhân lừa đảo mạng, với đường dây nóng, chatbot tư vấn và đội ngũ luật sư, chuyên gia công nghệ để bảo vệ đặc biệt cho người yếu thế. Song song với đó, cần chủ động tổ chức chiến dịch truyền thông cộng đồng, giáo dục kỹ năng số và nhận biết rủi ro mạng cho học sinh, người cao tuổi, người lao động nhập cư, phụ nữ vùng sâu vùng xa… Xây dựng mạng lưới “cảnh báo cộng đồng”, nơi người dân có thể chia sẻ, báo cáo các trường hợp lừa đảo, giúp nhau cảnh giác – như “biến người dùng thành lá chắn đầu tiên”.
Tất cả những giải pháp trên không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại cho người dân, mà còn phù hợp với tinh thần mà Công ước Hà Nội đã đặt ra: bảo vệ người dân khỏi tội phạm công nghệ, nhưng vẫn tôn trọng quyền con người, tạo ra một không gian mạng an toàn và công bằng cho tất cả.
 |
| Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang ký Công ước của Liên hợp quốc về Chống tội phạm mạng. Ảnh: Phương Hoa/TTXVN |
Là quốc gia đăng cai hội nghị thông qua Công ước Hà Nội, Việt Nam đang có cơ hội trở thành hình mẫu đi đầu trong thực thi công ước này. Nhưng điều đó không chỉ dừng ở ký kết. Việt Nam cần: Nội luật hóa Công ước thành quy định cụ thể trong luật an ninh mạng, hình sự, dữ liệu cá nhân…Tăng cường đầu tư vào đào tạo lực lượng kỹ thuật, pháp lý và tư pháp để xử lý tội phạm mạng chuyên sâu.
Cần có chế tài khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ tham gia vào hệ sinh thái bảo vệ người dùng, nhất là nhóm dễ bị tổn thương, thúc đẩy hợp tác mạnh mẽ với các quốc gia khác, đặc biệt trong việc truy vết, dẫn độ và chia sẻ thông tin về tội phạm mạng.
Một môi trường mạng an toàn là quyền của tất cả
Công ước Hà Nội không chỉ là một công cụ pháp lý. Đó là tuyên ngôn mạnh mẽ rằng: mọi công dân dù mạnh hay yếu, giàu hay nghèo, giỏi công nghệ hay không, đều có quyền được sống và làm việc trong một môi trường mạng an toàn.
Chống tội phạm mạng, đặc biệt là các hành vi lừa đảo tinh vi, không còn là chuyện của riêng lực lượng chức năng. Đó là trách nhiệm chung của toàn xã hội - từ nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức xã hội cho đến từng người dân.
Chúng ta không thể để người yếu thế bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số. Và Công ước Hà Nội chính là cơ hội, là công cụ, là lời cam kết quốc tế để cùng nhau bảo vệ người yếu thế bằng hành động, bằng pháp luật, bằng công nghệ, và trên hết, bằng sự đoàn kết.
Liên quan
Tin mới hơn
Khởi nghiệp thanh niên: Điểm nghẽn từ năng lực đến hệ sinh thái
Khởi nghiệp đang trở thành xu hướng nổi bật trong thanh niên Việt Nam, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng. Tuy nhiên, phía sau làn sóng đó vẫn tồn tại nhiều rào cản từ vốn, kỹ năng, kinh nghiệm đến môi trường hỗ trợ và tâm lý xã hội, khiến không ít ý tưởng phải dừng lại ngay từ giai đoạn khởi đầu. Việc nhận diện đầy đủ các “điểm nghẽn” này là điều kiện quan trọng để thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển bền vững.
Từ bông gạo rừng đến giấc ngủ êm: Hành trình khởi nghiệp của cô giáo trẻ nơi rẻo cao
Giữa những triền núi Tây Bắc, nơi những cây bông gạo đỏ rực mỗi mùa xuân, một dự án khởi nghiệp mộc mạc nhưng giàu giá trị văn hóa đang từng bước mang lại sinh kế cho người dân địa phương. Đó là dự án “Sản xuất đệm bông gạo truyền thống” của chị Bùi Lê Lệ Quyên, giáo viên Trường PTDT Nội trú THCS – THPT Thuận Châu (tỉnh Sơn La) cùng hai học sinh tại trường.
Đào tạo nghề cho thanh niên: Gỡ nút thắt để từ “học nghề” đến “lập nghiệp”
Trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế xanh và thị trường lao động biến động nhanh, đào tạo nghề được kỳ vọng là “cầu nối” đưa lao động trẻ vào việc làm bền vững. Không chỉ dừng ở mục tiêu có việc làm, đào tạo nghề ngày nay còn hướng tới trang bị năng lực để thanh niên khởi nghiệp, tự tạo việc làm và lập nghiệp lâu dài.
Tin tức khác
Đoàn thanh niên với sứ mệnh hỗ trợ thế hệ trẻ khởi nghiệp, lập nghiệp
Thanh niên luôn là lực lượng xã hội to lớn, giữ vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong suốt chiều dài lịch sử cách mạng Việt Nam, các thế hệ thanh niên đã không ngừng phát huy tinh thần sáng tạo, dấn thân trên những lĩnh vực mới, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước. Bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, khát vọng lập thân, lập nghiệp và khởi nghiệp sáng tạo của thanh niên ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.
Chủ tịch Công đoàn VINAPACO: "Gia đình có ấm, doanh nghiệp mới bền"
Hạnh phúc gia đình là nền tảng, là động lực để người lao động gắn bó và cống hiến. Tại Tổng công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO), Công đoàn đã hiện thực hóa quan điểm này bằng những hành động thiết thực, đi sâu vào đời sống và tâm tư của nữ công nhân viên – những người giữ nhịp sống cho mỗi nếp nhà.
Sầm Sơn sẵn sàng cho ngày hội toàn dân: Phát huy vai trò nòng cốt của Mặt trận và các đoàn thể
Hướng tới Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, phường Sầm Sơn (Thanh Hóa) đang hối hả triển khai công tác chuẩn bị với tinh thần nghiêm túc và đồng bộ. Trong đó, hệ thống Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và các tổ chức đoàn thể đã và đang khẳng định vai trò "cầu nối" vững chắc, tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân.
Bức tranh sáng – tối của tiền thưởng Tết với việc bảo đảm phương châm “không để ai bị bỏ lại phía sau”
“Không để ai bị bỏ lại phía sau” luôn là kim chỉ nam để ban hành các chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, Chính phủ về chăm lo Tết Bính Ngọ 2026, nó là cơ sở đã tạo ra khung chính sách thống nhất, từ Trung ương đến địa phương. Tại Công điện số 07/CĐ-TTg ngày 1.2.2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ phục vụ nhân dân đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm bảo đảm quyền lợi cho người lao động.
Khi công đoàn “nghĩ xa” và ‘làm gần”
Thế giới đã, đang diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường, thách thức và thuận lợi đan xen, xuất hiện những thay đổi mang tính thời đại, nhiều vấn đề rất mới chưa có tiền lệ.
Dấu ấn an sinh của Mặt trận Đà Nẵng
Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đã khép lại, nhưng dư âm của những hoạt động chăm lo an sinh xã hội vẫn còn đọng lại trong nhiều khu dân cư, từ vùng đô thị đến những xã miền núi xa xôi ở Đà Nẵng. Nhìn lại mùa xuân vừa qua, có thể thấy rõ nỗ lực của hệ thống Mặt trận Tổ quốc thành phố Đà Nẵng trong việc kết nối nguồn lực xã hội, chăm lo cho người nghèo, gia đình chính sách và những hoàn cảnh khó khăn, để mỗi người dân đều có một cái Tết ấm áp, nghĩa tình.