Chế độ nghỉ phép năm 2026: Người lao động cần biết để đảm bảo quyền lợi

Số ngày nghỉ phép năm theo quy định

Theo Điều 113 của Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm việc đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động sẽ được nghỉ hằng năm với mức hưởng nguyên lương, cụ thể:

12 ngày làm việc/năm đối với công việc trong điều kiện bình thường;

14 ngày làm việc/năm đối với lao động chưa thành niên, người khuyết tật hoặc làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm;

16 ngày làm việc/năm đối với công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Trường hợp người lao động làm việc chưa đủ 12 tháng, số ngày nghỉ phép sẽ được tính theo tỷ lệ tương ứng với số tháng làm việc thực tế.

Đây là chế độ phúc lợi bắt buộc, nhằm giúp người lao động có thời gian nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động sau quá trình làm việc.

Không phải chỉ thời gian làm việc thực tế mới được tính phép năm. Theo hướng dẫn tại Nghị định 145/2020/NĐ-CP, nhiều khoảng thời gian khác vẫn được coi là thời gian làm việc để tính số ngày nghỉ phép, bao gồm:

Thời gian học nghề, tập nghề nếu sau đó tiếp tục làm việc; thời gian thử việc; thời gian nghỉ việc riêng có hưởng lương; thời gian nghỉ không lương nhưng được chấp thuận (không quá 1 tháng/năm); thời gian nghỉ do ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp trong giới hạn cho phép; thời gian nghỉ thai sản theo quy định; thời gian thực hiện nhiệm vụ của tổ chức đại diện người lao động; thời gian ngừng việc hoặc bị đình chỉ công việc nhưng không do lỗi của người lao động.

Quy định này giúp đảm bảo người lao động không bị thiệt thòi quyền lợi chỉ vì những lý do khách quan trong quá trình làm việc.

Nghỉ phép năm là một trong những quyền lợi cơ bản của người lao động, cho phép được nghỉ làm nhưng vẫn hưởng nguyên lương theo hợp đồng. Ảnh minh họa.

Cách tính phép năm trong một số trường hợp đặc biệt

Trong thực tế, không phải ai cũng làm đủ trọn vẹn 12 tháng. Vì vậy, pháp luật quy định cách tính linh hoạt để đảm bảo công bằng.

Cụ thể, số ngày nghỉ phép được tính bằng cách lấy tổng số ngày nghỉ theo tiêu chuẩn (cộng thêm ngày tăng theo thâm niên nếu có), chia cho 12 tháng rồi nhân với số tháng làm việc thực tế.

Đáng chú ý, nếu trong một tháng, tổng số ngày làm việc và ngày nghỉ có hưởng lương chiếm từ 50% số ngày làm việc bình thường trở lên thì tháng đó vẫn được tính là một tháng làm việc để tính phép năm.

Ngoài ra, đối với người lao động từng làm việc trong khu vực nhà nước hoặc doanh nghiệp nhà nước, thời gian làm việc trước đó cũng có thể được cộng dồn để tính số ngày nghỉ tăng thêm theo thâm niên nếu tiếp tục làm việc trong khu vực này.

Người lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để nghỉ phép thành nhiều lần trong năm hoặc nghỉ gộp tối đa 3 năm một lần. Quy định này tạo điều kiện linh hoạt, đặc biệt đối với những người làm việc xa nhà hoặc có nhu cầu nghỉ dài ngày.

Bên cạnh đó, theo Điều 114 Bộ luật Lao động 2019, cứ đủ 5 năm làm việc cho cùng một người sử dụng lao động, người lao động sẽ được tăng thêm 1 ngày nghỉ phép năm. Đây là chính sách ghi nhận sự gắn bó lâu dài của người lao động với doanh nghiệp.

Quyền lợi khi chưa nghỉ hết phép năm

Một điểm quan trọng người lao động cần lưu ý là quyền được thanh toán tiền cho những ngày nghỉ chưa sử dụng.

Theo quy định, khi người lao động thôi việc hoặc bị mất việc mà chưa nghỉ hoặc chưa nghỉ hết số ngày phép năm, người sử dụng lao động có trách nhiệm thanh toán tiền lương cho những ngày chưa nghỉ.

Điều này giúp đảm bảo quyền lợi tài chính của người lao động, tránh việc mất đi quyền nghỉ phép khi không còn làm việc tại doanh nghiệp.

Có thể thấy, chế độ nghỉ phép năm không chỉ là quyền nghỉ ngơi mà còn gắn liền với nhiều quyền lợi cụ thể về thời gian và thu nhập. Trong bối cảnh năm 2026, khi các quy định pháp luật vẫn giữ ổn định, người lao động cần chủ động tìm hiểu, theo dõi và trao đổi với người sử dụng lao động để thực hiện đúng quyền lợi của mình.

Việc nắm rõ quy định về nghỉ phép không chỉ giúp người lao động bảo vệ quyền lợi chính đáng mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc hài hòa, ổn định và bền vững.