Từ xưởng đạn thô sơ đến UAV hiện đại: Hành trình làm chủ trang bị - khí tài của ngành quân giới

Khởi nguồn một lực lượng vũ khí tự lực - tự cường

Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (Bộ Quốc phòng) là một biểu tượng cho đội ngũ "ra trận trong thầm lặng", suốt hai thế kỷ bền bỉ góp phần xây nên thế trận quốc phòng hiện đại, tự chủ, toàn dân và toàn diện.

Đại diện Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (thứ ba từ trái qua) nhận biểu trưng từ lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, lãnh đạo Tổng LĐLĐ Việt Nam tại chương trình Vinh quang Việt Nam 2025. Ảnh: Hải Nguyễn

Ngày 15/9/1945 - chỉ 13 ngày sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời - ngành quân giới được thành lập. Từ những lán trại tạm bợ giữa núi rừng Việt Bắc, không có nhà xưởng, không có dây chuyền nhưng những cán bộ chiến sĩ vẫn nung nấu niềm tin sắt đá và khát vọng tự cường của một dân tộc vừa giành được độc lập. Cố Thiếu tướng, Giáo sư Trần Đại Nghĩa - người trí thức rời bỏ phú quý ở trời Tây để theo Bác Hồ về với Tổ quốc - chính là người đặt nền móng đầu tiên cho ngành khoa học kỹ thuật quân sự và công nghiệp quốc phòng Việt Nam.

Ông và các cộng sự đã nghiên cứu, thiết kế, sản xuất những vũ khí đầu tiên: từ đạn súng cối, súng chống tăng, bazooka - những loại vũ khí từng góp phần xoay chuyển cục diện chiến trường. Từ đó, ngành quân giới bước vào hành trình "tự lực, tự cường", tiến tới làm chủ kỹ thuật quân sự trong điều kiện chiến tranh nhân dân.

Nhà máy Z129 được mệnh danh là “Làng quân giới”, là nơi sản xuất, sửa chữa và nghiên cứu các loại ngòi đạn phục vụ nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ảnh: ĐVCC

Những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, khi nguồn viện trợ bị phong tỏa, các cán bộ kỹ thuật của ngành quân giới đã không ngừng tìm tòi, cải tiến, hiện đại hóa vũ khí phù hợp với địa hình, chiến thuật của quân đội ta. Việt Nam hiện đã cơ bản bảo đảm được vũ khí trang bị cho bộ đội. Trên những chiến trường rực lửa, vũ khí của ngành quân giới Việt Nam đã kề vai sát cánh cùng bộ đội, góp phần làm nên những chiến công oanh liệt, từ Khe Sanh, Quảng Trị đến đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Sau ngày thống nhất đất nước, ngành công nghiệp quốc phòng bước vào một giai đoạn mới - vừa tiếp tục bảo đảm quốc phòng, vừa phục vụ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Từ chỗ chỉ biết lắp ráp, sửa chữa, đến nay, Việt Nam đã từng bước làm chủ thiết kế, chế tạo nhiều loại vũ khí, khí tài hiện đại. 80% vũ khí trang bị mới được đưa vào sử dụng trong một thập kỷ qua là kết quả nghiên cứu của chính các nhà khoa học trong nước - phần lớn thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng.

Đúng như lời Đại tá Nguyễn Văn Hiệp, Trưởng phòng Tuyên huấn của Tổng cục chia sẻ, ngành quân giới có nhiều cống hiến thầm lặng cho Quân đội cũng như sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Nói thầm lặng vì đây là ngành đặc thù chuyên nghiên cứu, thiết kế vũ khí, trang bị để nâng cao sức mạnh chiến đấu cho lực lượng vũ trang.

“Chúng tôi là những người lính không tiếng súng, nhưng mỗi bản vẽ, mỗi con ốc, mỗi chi tiết máy chúng tôi chế tạo đều là lời thề sắt son bảo vệ Tổ quốc” - ông nói.

Đồng chí Trần Văn Huỳnh - Phòng Kỹ thuật Công nghệ, Nhà máy Z151 đang hướng dẫn công nhân Nhà máy Z151 thực hiện lắp cụm van. Ảnh: ĐVCC

Làm chủ công nghệ, hiện đại hóa vũ khí, phục vụ tác chiến tương lai

Chiến tranh hiện đại không chỉ diễn ra trên mặt đất, trên biển hay trên không, mà còn lan sang không gian mới như không gian mạng, không gian vũ trụ, điện tử - nơi đòi hỏi công nghệ cao và phản ứng nhanh. Trước xu thế ấy, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng không đứng ngoài cuộc.

Công nghiệp quốc phòng là lĩnh vực đặc thù, không quốc gia nào chuyển giao công nghệ sản xuất vũ khí, trang bị thế hệ mới của họ. Vì vậy, nền công nghiệp quốc phòng bắt buộc tự chủ trang bị để phù hợp cách đánh của Quân đội nhân dân Việt Nam và bắt kịp xu thế của chiến tranh hiện đại với cách thức, chiến thuật tác chiến thay đổi từng ngày, từng giờ.

Tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế 2024, các phương tiện bay không người lái (UAV) trong đó có UAV cảm tử BXL.01 và QXL.01 do các kỹ sư Nhà máy Z131 thuộc Tổng cục nghiên cứu, chế tạo đã tạo được ấn tượng mạnh với Nhân dân và bạn bè quốc tế. Các loại UAV phục vụ cho tác chiến hiện đại, từ tấn công cảm tử, trinh sát đến cứu thương được chế tạo một phần từ kinh nghiệm phát triển vũ khí chống tăng. UAV cảm tử có thể mang đầu nổ xuyên lõm, tiêu diệt xe tăng, radar, pháo tự hành, xe thiết giáp, trạm chỉ huy đối phương - thể hiện rõ trình độ làm chủ công nghệ vũ khí hiện đại.

UAV trinh sát hạng nhẹ tầm trung VU-R70 tại Triển lãm Quốc phòng Quốc tế Việt Nam 2024. Ảnh: Báo Quân đội nhân dân

Tổng cục còn chủ động nghiên cứu các phương án khắc chế UAV của đối phương: hệ thống radar phát hiện mục tiêu nhỏ, chế áp điện tử, thiết bị ngắm bắn tiêu diệt UAV bằng súng bộ binh. Đây là biểu hiện cụ thể của tư duy quốc phòng chủ động - phòng ngự vững, phản công sắc.

Đặc biệt, với các nhà máy đóng tàu quân sự, Tổng cục đã chế tạo và xuất khẩu thành công tàu công nghệ cao cho hơn 40 quốc gia. Một trong những niềm tự hào là tàu cứu hộ tàu ngầm, sản phẩm đạt chuẩn quốc tế, là tàu công nghệ rất cao, được xuất khẩu cho Hải quân Australia.

Nguồn lực con người - linh hồn của sức mạnh

Làm ra vũ khí đã khó, giữ được người làm vũ khí còn khó hơn. Trong bối cảnh hội nhập, các nhà khoa học, kỹ sư giỏi có thể dễ dàng rời bỏ doanh nghiệp nhà nước để tìm mức thu nhập cao hơn. Nhưng nhiều người trong họ đã chọn ở lại - không vì lương bổng, mà vì lý tưởng và lòng yêu nước.

Luật Công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp - được Quốc hội thông qua năm 2024 với 40 cơ chế chính sách đặc thù về bảo đảm nguồn lực tài chính trong phát triển vũ khí; chế độ chính sách cho cơ sở công nghiệp quốc phòng nòng cốt. Luật cũng đề ra chính sách thu hút, gìn giữ nhân lực chất lượng cao về quân sự, đặc biệt nhà khoa học đầu ngành, tổng công trình sư về vũ khí. Đây là bước ngoặt lớn, tháo gỡ những ràng buộc về tài chính, cơ chế chính sách. Nhờ đó, các nhà máy thuộc Tổng cục có thể chủ động trả lương, khen thưởng và giữ chân nhân tài. Hiện nay, thu nhập trung bình của người lao động trong ngành đạt 17 triệu đồng/tháng - cao hơn mặt bằng chung nhiều ngành sản xuất khác. Một số chuyên gia đầu ngành có thu nhập tương xứng với chuyên gia quốc tế tại Việt Nam.

Đại tá Nguyễn Văn Hiệp, Trưởng phòng Tuyên huấn, Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng. Ảnh: Hải Nguyễn

Kinh tế quốc phòng và quốc phòng gắn với kinh tế không còn là lý thuyết. Tổng cục hiện đang khai thác tối đa tiềm năng sản xuất hàng lưỡng dụng, phục vụ dân sinh và xuất khẩu, vừa nâng cao năng lực sản xuất, vừa tạo nguồn lực để tái đầu tư và phát triển đội ngũ.

Được tôn vinh tại Chương trình Vinh quang Việt Nam 2025 là sự ghi nhận xứng đáng cho chặng đường dài Tổng cục đã đi qua. Nhưng hơn thế, đây còn là bước đệm để ngành tiếp tục vươn lên trong giai đoạn phát triển mới - hiện đại, tự chủ, phù hợp chiến tranh công nghệ cao và sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định tại Lễ kỷ niệm 80 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam: "Cán bộ, chiến sĩ quân đội phải dám đánh, biết đánh và quyết đánh thắng mọi hình thái chiến tranh xâm lược, nhất là các hình thái chiến tranh mới, ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh phi truyền thống cũng như làm chủ các không gian chiến lược mới".

Với ngành công nghiệp quốc phòng - điều đó không chỉ là mệnh lệnh chiến lược, mà còn là sứ mệnh lịch sử. Giữ chủ quyền không thể chỉ bằng khẩu hiệu. Muốn bảo vệ đất nước bằng sức mạnh nội lực, không con đường nào khác ngoài làm chủ vũ khí, công nghệ và con người. Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng đang làm điều đó - trong âm thầm như những người lính gác không ngủ.

Huấn luyện an toàn vệ sinh lao động và phòng chống cháy nổ năm 2020 Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng (Bộ Quốc phòng) đã tổ chức tập huấn công tác an toàn vệ sinh lao động, phòng chống cháy ...

Thao diễn phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ trong các doanh nghiệp quốc phòng Tham dự và chỉ đạo thao diễn có Thiếu tướng Nguyễn Việt Hùng - Ủy viên Thường vụ Đảng ủy, Phó Chính ủy Tổng cục ...

Lương tổng công trình sư về vũ khí tối đa có thể lên đến 220 triệu/tháng Bộ Quốc phòng đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định một số chính sách đối với cơ sở công nghiệp quốc phòng, ...