“Lá chắn” mới để bảo vệ giới trẻ trước làn sóng nghiện nicotine thời đại số

Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) mới đây đã tổ chức Hội thảo cập nhật thông tin chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá (31/5/2026) và tình hình thực hiện các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Bà Phan Thị Hải - Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá nhấn mạnh ý nghĩa của việc xây dựng các chính sách bảo vệ giới trẻ trước tác hại của thuốc lá. Ảnh: Thanh Hằng

Tại hội thảo, bà Phan Thị Hải - Phó Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá cho biết, trong năm 2026, Bộ Y tế sẽ sửa đổi và trình Chính phủ, Quốc hội Luật sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm xử lý những khoảng trống pháp lý hiện nay, đồng thời bảo vệ các thành quả phòng, chống tác hại thuốc lá mà Việt Nam đã kiên trì xây dựng trong nhiều năm qua.

Theo ThS Trần Thị Vân Ngọc - Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế đang đề xuất ba nhóm chính sách lớn. Trong đó, đáng chú ý là đề xuất cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá.

Bên cạnh đó là các đề xuất cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác; đồng thời cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Diễn giả cập nhật thông tin về thuốc lá điện tử. Ảnh: Thanh Hằng

Theo Bộ Y tế, riêng đề xuất cấm thế hệ sinh từ năm 2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá đã được đánh giá tác động kỹ lưỡng. Kết quả cho thấy, nếu được thực thi nghiêm túc, chính sách này sẽ góp phần giảm mạnh tỷ lệ hút thuốc, giảm nhanh số người hút thuốc thụ động, bảo vệ sức khỏe người dân và giảm chi phí y tế cũng như tổn thất do mất năng suất lao động gây ra.

“Sự hấp dẫn giả tạo” nhắm vào giới trẻ

Năm 2026, World Health Organization lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”.

Thông điệp này phản ánh thực tế đáng lo ngại khi ngành công nghiệp thuốc lá đang thay đổi mạnh mẽ chiến lược tiếp thị nhằm tiếp cận giới trẻ.

Theo bà Phan Thị Hải, thay vì hình ảnh độc hại như thuốc lá truyền thống trước đây, các sản phẩm nicotine thế hệ mới đang được “đóng gói” bằng vẻ ngoài hiện đại, công nghệ và thời thượng. Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng xuất hiện với nhiều màu sắc bắt mắt, hương vị trái cây, bạc hà, kẹo ngọt… tạo cảm giác “ít hại hơn” và dễ khiến thanh thiếu niên mất cảnh giác.

Không chỉ thay đổi về hình thức, các hãng thuốc lá còn tận dụng triệt để môi trường số để quảng bá sản phẩm. Những video giải trí, livestream, hình ảnh người nổi tiếng sử dụng thuốc lá điện tử hay các hoạt động tài trợ sự kiện âm nhạc, thể thao đang khiến nicotine dần trở nên “thân thiện” trong mắt giới trẻ.

Nhiều sản phẩm nicotine mới còn được “kẹo hóa”, tích hợp yếu tố trò chơi điện tử, màn hình cảm ứng, kết nối Bluetooth… khiến học sinh dễ bị thu hút và xem nhẹ nguy cơ gây nghiện.

Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài hiện đại ấy vẫn là nicotine - chất gây nghiện mạnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới sự phát triển não bộ, khả năng học tập, cảm xúc và sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên.

Các đại biểu tham dự Hội thảo. Ảnh: Thanh Hằng

Thuốc lá điện tử len sâu vào trường học

Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay là xu hướng trẻ hóa tình trạng nghiện nicotine.

Theo số liệu được công bố tại hội thảo, nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh từ 13 - 17 tuổi là 2,6%, thì đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã tăng lên 8,1%.

Sự gia tăng nhanh chóng này được xem là hồi chuông cảnh báo khi nicotine đang len lỏi vào trường học, gia đình và đời sống thanh thiếu niên với tốc độ đáng báo động.

Các chuyên gia y tế cảnh báo, nhiều học sinh hiện nay chưa nhận thức đầy đủ về mức độ nguy hiểm của thuốc lá điện tử. Không ít em cho rằng đây chỉ là sản phẩm “giải trí”, “ít độc hại” hoặc “sành điệu” hơn thuốc lá truyền thống.

Trong khi đó, nicotine có thể gây lệ thuộc mạnh, làm suy giảm khả năng tập trung, rối loạn cảm xúc và ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe tâm thần.

Không chỉ tác động đến người sử dụng, khói thuốc còn gây hại nghiêm trọng cho những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Theo thống kê của WHO, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Tại Việt Nam, hút thuốc lá được ước tính gây khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm.

Bên cạnh gánh nặng bệnh tật, thuốc lá còn gây thiệt hại kinh tế rất lớn, bao gồm chi phí khám chữa bệnh, mất năng suất lao động, tử vong sớm và các chi phí liên quan đến môi trường.

Những chính sách “đủ mạnh” để bảo vệ thế hệ trẻ

Trong những năm qua, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực nhờ sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức quốc tế.

Một dấu mốc quan trọng là việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 173/2024/QH15, cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Theo các chuyên gia, đây được xem là bước đi mạnh mẽ nhằm ngăn chặn làn sóng nicotine thế hệ mới xâm nhập sâu hơn vào đời sống giới trẻ.

Bên cạnh đó, chính sách tăng thuế thuốc lá từ năm 2027 cũng được kỳ vọng mang lại nhiều tác động tích cực. Theo đánh giá của các chuyên gia, việc tăng thuế có thể giúp khoảng 2,1 triệu người Việt Nam bỏ thuốc hoặc không bắt đầu hút thuốc vào năm 2031; đồng thời ngăn ngừa khoảng 700.000 ca tử vong sớm trong những thập kỷ tới.

Chính sách này cũng được dự báo sẽ tạo thêm khoảng 20.000 tỷ đồng nguồn thu ngân sách nhà nước mỗi năm và hạn chế khả năng tiếp cận các nhãn hiệu thuốc lá giá rẻ, đặc biệt đối với giới trẻ.

Nhiều chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh các hình thức quảng bá thuốc lá trên môi trường mạng ngày càng tinh vi, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là yêu cầu cấp thiết.

Đây không chỉ là giải pháp y tế đơn thuần mà còn là chính sách phát triển bền vững, đầu tư cho nguồn nhân lực và tương lai của đất nước.

Mỗi biện pháp kiểm soát thuốc lá hiệu quả sẽ góp phần giảm chi phí y tế, giảm gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng cuộc sống và năng suất lao động của xã hội.

Đặc biệt, đề xuất cấm thế hệ sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá được xem là thông điệp mạnh mẽ cho thấy quyết tâm bảo vệ thế hệ trẻ trước nguy cơ nghiện nicotine trong thời đại số.

Khi thuốc lá điện tử đang được “ngụy trang” bằng hình ảnh công nghệ, thời trang và giải trí, cuộc chiến chống nicotine vì thế không còn dừng ở phạm vi y tế mà đã trở thành nhiệm vụ của toàn xã hội - từ gia đình, nhà trường đến cơ quan quản lý và cộng đồng.

“Cạm bẫy” thuốc lá điện tử với học sinh qua những lời rủ rê rất “nhẹ” Thuốc lá điện tử không xâm nhập bằng sự ép buộc, mà len lỏi qua sự tò mò, qua cảm giác mới lạ, qua những ...

Từ ngày 15.5, dùng thuốc lá điện tử có thể bị phạt đến 5 triệu đồng Từ ngày 15.5.2026, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế chính thức có ...

Từ bỏ thuốc lá để bảo vệ tương lai nguồn nhân lực quốc gia Xây dựng môi trường làm việc không khói thuốc không chỉ dừng lại ở một chiến dịch y tế cộng đồng, mà là giải pháp ...