Mức lương của người lao động cần đảm bảo đủ sống và nuôi con

Lương và bài toán dân số

Phát biểu tại phiên thảo luận về dự án Luật Dân số, GS. Nguyễn Thiện Nhân, đại biểu Quốc hội đoàn TP Hồ Chí Minh, nhấn mạnh: “Mỗi người đi làm phải có mức lương tối thiểu đủ nuôi chính mình và nuôi được một con. Hai người đi làm mới có thể nuôi được hai con”.

Theo ông, đây là điều kiện kinh tế cơ bản nếu muốn duy trì mức sinh thay thế. Nếu lương không đủ sống, mọi chính sách khuyến khích sinh con khác “chỉ mang tính động viên”.

Đại biểu quốc hội Nguyễn Thiện Nhân tại phiên thảo luận. Ảnh: QH.

Hiện nay, lương tối thiểu vùng cao nhất ở TP Hồ Chí Minh là 4,96 triệu đồng/tháng, chỉ đủ trang trải nhu cầu cá nhân cơ bản. Ông dẫn ví dụ: tại một doanh nghiệp Đài Loan ở TP Hồ Chí Minh, mức lương tối thiểu khoảng 12 triệu đồng/tháng, và hơn 90% lao động sinh đủ hai con.

Từ đó, ông đề nghị: Nhà nước cần công bố hằng năm mức “lương tối thiểu đủ sống” cho người lao động và một người con; xây dựng lộ trình tăng lương tối thiểu vùng gắn với năng suất lao động và chi phí sinh hoạt thực tế. Song song đó, phát triển các chính sách hỗ trợ khác như nhà ở xã hội, trường mầm non công nhân, bảo hiểm y tế và tín dụng gia đình trẻ.

Theo Tổng cục Thống kê, mức sinh trung bình của Việt Nam năm 2025 là 1,95 con/phụ nữ, dưới mức sinh thay thế (2,1). Riêng TP Hồ Chí Minh chỉ đạt 1,39 con/phụ nữ, mức thấp kỷ lục.

Các nghiên cứu xã hội học cho thấy, thu nhập thấp và chi phí sinh hoạt cao là hai nguyên nhân chính khiến người trẻ ngại sinh con.

Một khảo sát của Tổng LĐLĐ Việt Nam cho thấy, khoảng 40% người lao động có thu nhập không đủ trang trải mức sống cơ bản. Trong khi đó, chi phí nuôi một trẻ em ở thành thị (ăn uống, nhà ở, học phí, y tế) dao động 9-11 triệu đồng/tháng.

Từ đó, mức lương “đủ nuôi con” khoảng 12 triệu đồng/tháng như đề xuất của GS. Nguyễn Thiện Nhân được đánh giá là có cơ sở thực tế, nhưng đòi hỏi nguồn lực lớn và lộ trình hợp lý để tránh gây áp lực cho doanh nghiệp.

Cải cách khung lương viên chức theo vị trí việc làm

Tại kỳ họp này, Quốc hội còn xem xét dự án Luật Viên chức (sửa đổi). Nhiều đại biểu cho rằng cần cải cách mạnh mẽ chế độ tiền lương trong khu vực công, chuyển từ thang bảng lương cũ sang trả lương theo vị trí việc làm.

Đại biểu Hà Sỹ Đồng (đoàn Quảng Trị) đề nghị: “Chính phủ cần sớm ban hành khung lương mới của viên chức, quy định rõ biên độ, nguồn lực và lộ trình thực hiện".

Đại biểu Hà Sĩ Đồng.

Một số đại biểu nhấn mạnh, phải phân nhóm chức danh viên chức, gắn lương với trách nhiệm, hiệu quả công việc, đồng thời xác định rõ tiêu chí phê duyệt công việc ngoài giờ và thu nhập bổ sung để tránh tình trạng “cào bằng”.

Dự kiến, nếu đơn vị chưa hoàn thành việc xây dựng bảng lương mới, phải báo cáo và hoàn thiện trước ngày 1/7/2027.

Qua các cuộc thảo luận, có thể thấy Quốc hội đang nhìn nhận tiền lương không chỉ là vấn đề kinh tế, mà là chính sách xã hội và nhân khẩu học.

Lương thấp dẫn đến chuỗi hệ quả: người lao động không đủ sống, hoãn kết hôn, sinh ít con, dẫn đến thiếu hụt lao động, giảm năng suất, tăng gánh nặng an sinh xã hội. Ngược lại, lương hợp lý và minh bạch có thể tạo động lực làm việc, tăng năng suất, ổn định nhân khẩu và thúc đẩy tiêu dùng nội địa.

Cải cách tiền lương khu vực công cũng giữ vai trò quan trọng: lương theo vị trí việc làm giúp phân bổ nhân lực công bằng hơn, tránh tình trạng “chức vụ cao, lương thấp, làm thêm để bù”, vốn là nguyên nhân khiến nhiều cán bộ giỏi rời khu vực nhà nước.

Từ những ý kiến được nêu tại nghị trường có thể thấy, câu chuyện tiền lương không chỉ nằm ở con số thu nhập hàng tháng, mà còn là thước đo của sự công bằng và phát triển bền vững. Khi mức lương đủ sống và đủ để nuôi con được bảo đảm, người lao động mới có thể an tâm cống hiến, doanh nghiệp mới giữ được nhân lực, và xã hội mới duy trì được sức sinh sản cũng như sức lao động cho tương lai.

Việc cải cách chính sách tiền lương cả trong khu vực công lẫn khu vực tư cần được nhìn nhận như một chính sách nhân văn, đầu tư cho con người và cho sự ổn định của quốc gia, chứ không đơn thuần là bài toán tài chính hay ngân sách.