Hoàn thiện pháp luật lao động đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường lao động hiện đại

Theo Phó Chủ tịch Ngọ Duy Hiểu, trong 5 năm qua, các cấp, các ngành đã rất nỗ lực tổ chức triển khai Bộ luật Lao động 2019. Ở góc độ tổ chức công đoàn, nhiều quy định tiến bộ của đạo luật đã giúp bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, mở rộng phạm vi điều chỉnh sang khu vực phi chính thức, tạo cơ chế linh hoạt hơn trong giao kết và chấm dứt hợp đồng lao động, thúc đẩy thương lượng tiền lương theo cơ chế thị trường và từng bước tiếp cận các tiêu chuẩn lao động quốc tế.

Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Ngọ Duy Hiểu khai mạc và đề dẫn hội thảo. Ảnh: Hải Nguyễn.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển nhanh của thị trường lao động, cùng những định hướng chiến lược dài hạn của Đảng và Nhà nước, Phó Chủ tịch Ngọ Duy Hiểu cho rằng, pháp luật lao động cần tiếp tục được rà soát, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung để đáp ứng các yêu cầu mới, trong đó có việc thể chế hóa các chủ trương lớn, như các quy định liên quan đến thời giờ làm việc, nghỉ ngơi, giáo dục chính trị – pháp luật cho người lao động và các tiêu chuẩn lao động cơ bản.

Những vấn đề nổi bật sau 5 năm thi hành Bộ luật Lao động 2019

Tại hội thảo, nhiều tham luận tập trung phân tích những vấn đề nổi lên trong quá trình thi hành Bộ luật Lao động 2019, đặc biệt là các nội dung liên quan đến thời giờ làm việc, nghỉ ngơi, bảo vệ sức khỏe người lao động và hiệu quả của cơ chế đối thoại, thương lượng tập thể.

Bộ luật Lao động 2019 đã quy định khung thời giờ làm việc bình thường không quá 48 giờ/tuần và khuyến khích thực hiện tuần làm việc 40 giờ. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, cường độ lao động cao và tình trạng làm thêm giờ kéo dài vẫn phổ biến trong nhiều ngành, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng tái tạo sức lao động.

Trong tham luận về thời giờ làm việc, GS.TS Lê Vân Trình - Chủ tịch Hội KHKT An toàn, vệ sinh lao động Việt Nam nhấn mạnh, việc duy trì thời gian làm việc kéo dài trong nhiều năm không chỉ làm gia tăng nguy cơ tai nạn lao động mà còn ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe thể chất, tinh thần của người lao động và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Do đó, giảm thời giờ làm việc cần được nhìn nhận như một định hướng chính sách dài hạn gắn với phát triển bền vững, thay vì chỉ là vấn đề phúc lợi đơn thuần.

GS.TS Lê Vân Trình - Chủ tịch Hội KHKT An toàn, vệ sinh lao động Việt Nam tham luận vấn đề liên quan đến thời giờ làm việc. Ảnh: Hải Nguyễn.

Một điểm nhấn quan trọng khác được các đại biểu đề cập là vai trò của thương lượng tập thể trong việc hiện thực hóa các quy định của pháp luật lao động. Theo đại diện Liên đoàn Lao động TP Hồ Chí Minh, khi công đoàn được tăng cường năng lực và có sự hỗ trợ hiệu quả từ công đoàn cấp trên, thương lượng tập thể có thể mang lại những điều kiện lao động tốt hơn cho người lao động so với quy định pháp luật.

Nhiều thỏa ước lao động tập thể đã bổ sung các điều khoản tiến bộ về tiền lương, thời giờ làm việc – nghỉ ngơi, kiểm soát làm thêm giờ và chăm sóc sức khỏe người lao động. Thực tiễn này cho thấy, thương lượng tập thể đang từng bước trở thành công cụ trung tâm của quản trị quan hệ lao động hiện đại, góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.

Từ thực tiễn đó, các đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện pháp luật theo hướng nâng cao vị thế của thương lượng tập thể, làm rõ vai trò của công đoàn cấp trên trong hỗ trợ thương lượng, nhất là tại các doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Mở rộng “vùng bảo vệ” của pháp luật đối với lao động phi chính thức

Mở rộng phạm vi đánh giá, nhiều ý kiến cho rằng, bên cạnh khu vực có quan hệ lao động, lao động phi chính thức đang là nhóm chịu nhiều rủi ro và ít được bảo vệ nhất trong thị trường lao động hiện nay.

TS Nhạc Phan Linh – Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Mặt trận có những đề xuất liên quan đến lực lượng lao động phi chính thức. Ảnh: Hải Nguyễn.

TS Nhạc Phan Linh – Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Mặt trận, phân tích, Bộ luật Lao động 2019 vẫn chủ yếu được xây dựng trên mô hình quan hệ lao động truyền thống, khiến lao động phi chính thức, những người không có hoặc khó xác lập hợp đồng lao động, chưa được thụ hưởng đầy đủ các tiêu chuẩn lao động tối thiểu. Nhóm lao động này thường phải làm việc kéo dài, thiếu giới hạn rõ ràng về thời giờ làm việc và nghỉ ngơi, không có cơ chế đối thoại hay thương lượng để bảo vệ quyền lợi.

Nêu quan điểm từ thực tế tại Hà Nội, ông Nguyễn Huy Khánh – Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP Hà Nội cho biết, tính đến năm 2025, địa phương có khoảng 1,92 triệu lao động phi chính thức, chiếm 51,6% tổng số lao động có việc làm trên địa bàn. Đây là lực lượng lao động rất lớn, song phần lớn không ký hợp đồng lao động, làm việc trong điều kiện bấp bênh, thiếu ổn định và không được bảo vệ đầy đủ bởi pháp luật lao động.

Lao động phi chính thức thường ở thế yếu trong thương lượng để bảo đảm điều kiện làm việc cũng như cơ hội, yêu cầu nâng cao thu nhập. Điều đó dẫn đến hệ quả là nhiều người lao động trong khu vực này có thu nhập thấp hơn so với mức lương tối thiểu vùng.

Từ thực tiễn đó, tham luận kiến nghị cần mở rộng cách tiếp cận về “người lao động” trong pháp luật lao động, từng bước thiết lập các tiêu chuẩn lao động tối thiểu áp dụng cho lao động phi chính thức; đồng thời nghiên cứu các mô hình đối thoại, thương lượng tập thể ngoài phạm vi doanh nghiệp, nhằm thu hẹp khoảng trống bảo vệ pháp lý trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng đa dạng.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Hải Nguyễn.

Hướng tới hoàn thiện pháp luật lao động trong giai đoạn mới

Tại hội thảo, nhiều nội dung khác liên quan đến Bộ luật Lao động 2019 được đưa ra thảo luận, đóng góp ý kiến như: tiền lương, mức lương tối thiểu; quy định pháp luật về lao động nữ và bảo đảm bình đẳng giới; các quy định về hợp đồng lao động, kỷ luật lao động, pháp luật lao động; các quy định góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động giải quyết tranh chấp lao động;....

Tổng kết các ý kiến tại hội thảo, ông Ngọ Duy Hiểu – Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam khẳng định, những phản ánh từ thực tiễn và các góc nhìn khoa học của các chuyên gia, nhà quản lý sẽ là chất liệu quan trọng để Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tổng hợp, kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền trong quá trình đánh giá, sửa đổi, hoàn thiện Bộ luật Lao động.

Hoàn thiện pháp luật lao động trong giai đoạn mới không chỉ nhằm khắc phục những vướng mắc phát sinh sau 5 năm thi hành Bộ luật Lao động 2019, mà còn hướng tới xây dựng một thị trường lao động hiện đại, hài hòa và bền vững, trong đó quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động được bảo đảm tốt hơn, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội lâu dài.