Nghỉ việc đúng luật, người lao động cần biết gì?

Theo quy định của Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần nêu lý do. Tuy nhiên, việc thực hiện quyền này phải tuân thủ quy định về thời hạn báo trước, trừ một số trường hợp đặc biệt được pháp luật cho phép.

Về hình thức báo trước khi nghỉ việc, Bộ luật Lao động 2019 không quy định bắt buộc người lao động phải báo trước bằng văn bản. Điều này đồng nghĩa với việc người lao động có thể thông báo bằng lời nói hoặc bằng văn bản, tùy theo điều kiện, hoàn cảnh và thỏa thuận giữa hai bên. Dù vậy, các chuyên gia lao động khuyến nghị người lao động nên thực hiện việc báo trước bằng văn bản như đơn xin nghỉ việc, email hoặc tin nhắn có xác nhận để làm căn cứ pháp lý, tránh phát sinh tranh chấp về sau.

Về thời hạn báo trước, Điều 35 Bộ luật Lao động 2019 quy định rõ, người lao động làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn phải báo trước ít nhất 45 ngày. Trường hợp làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng đến 36 tháng, thời gian báo trước tối thiểu là 30 ngày. Với hợp đồng lao động có thời hạn dưới 12 tháng, người lao động phải báo trước ít nhất 3 ngày làm việc. Riêng một số ngành, nghề, công việc đặc thù thì thời hạn báo trước được thực hiện theo quy định riêng của Chính phủ.

Khi có nhu cầu nghỉ việc, không ít người lao động băn khoăn liệu việc xin nghỉ có bắt buộc phải làm đơn bằng văn bản hay chỉ cần thông báo miệng với người sử dụng lao động. Ảnh minh họa.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng cho phép người lao động được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần báo trước trong một số trường hợp cụ thể. Đó là khi người lao động không được bố trí đúng công việc, địa điểm làm việc hoặc không được bảo đảm điều kiện làm việc theo thỏa thuận; không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng thời hạn; bị người sử dụng lao động ngược đãi, đánh đập, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, ảnh hưởng đến sức khỏe; bị cưỡng bức lao động hoặc quấy rối tình dục tại nơi làm việc.

Ngoài ra, lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo chỉ định của cơ sở y tế, người lao động đủ tuổi nghỉ hưu hoặc trường hợp người sử dụng lao động cung cấp thông tin không trung thực làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng cũng được nghỉ việc ngay mà không cần báo trước.

Trong thực tế, không ít trường hợp người lao động tự ý nghỉ việc, hay còn gọi là “nghỉ ngang”, mà không thực hiện nghĩa vụ báo trước theo quy định. Theo Điều 40 Bộ luật Lao động 2019, việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật sẽ kéo theo nhiều hệ quả bất lợi cho người lao động.

Cụ thể, người lao động sẽ không được hưởng trợ cấp thôi việc. Đồng thời, phải bồi thường cho người sử dụng lao động nửa tháng tiền lương theo hợp đồng lao động và bồi thường thêm một khoản tiền tương ứng với tiền lương của những ngày không báo trước.

Không chỉ vậy, nếu người lao động đã ký kết hợp đồng đào tạo nghề với người sử dụng lao động thì còn phải hoàn trả chi phí đào tạo. Các khoản chi phí này bao gồm tiền trả cho người dạy, tài liệu học tập, máy móc, thiết bị, vật liệu thực hành, chi phí hỗ trợ người học và cả tiền lương, tiền đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp trong thời gian đi học. Trường hợp được cử đi đào tạo ở nước ngoài, chi phí hoàn trả còn bao gồm chi phí đi lại và sinh hoạt trong thời gian đào tạo.

Từ các quy định trên có thể thấy, pháp luật lao động đã trao cho người lao động quyền chủ động nghỉ việc, nhưng đồng thời cũng đặt ra nghĩa vụ rõ ràng nhằm bảo đảm sự hài hòa lợi ích giữa các bên. Để bảo vệ quyền lợi của mình và tránh rủi ro pháp lý, người lao động cần nắm chắc quy định về thời hạn báo trước, lựa chọn hình thức thông báo phù hợp và hạn chế tối đa việc nghỉ việc trái luật. Điều này không chỉ giúp người lao động rời đi một cách thuận lợi mà còn giữ được uy tín, hình ảnh chuyên nghiệp trong quan hệ lao động.