Người lao động có được từ chối công việc nguy hiểm đe dọa tính mạng?

Chị M, công nhân đang làm việc tại Quảng Trị gửi câu hỏi: “Tôi ký hợp đồng làm công nhân khai thác đá tại một tỉnh miền núi dù biết đây là công việc nặng nhọc đối với phụ nữ. Tuy nhiên, khi trực tiếp đến công trường và chứng kiến việc nổ mìn khai thác đá rất nguy hiểm, tôi đã từ chối làm việc. Chủ doanh nghiệp cho rằng tôi đã tự nguyện ký hợp đồng thì phải tiếp tục làm, không được từ chối. Vậy theo quy định pháp luật, tôi có quyền từ chối công việc này hay không?”

Về trường hợp này, ông Nguyễn Tài Minh - Phó Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Quảng Tri, Trưởng Ban Công tác Công đoàn cho biết: Theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 5 của Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền từ chối làm việc nếu nhận thấy công việc có nguy cơ rõ ràng đe dọa trực tiếp đến tính mạng và sức khỏe của mình trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Trong trường hợp của chị M, công việc khai thác đá có sử dụng thuốc nổ, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn lao động cao và ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn tính mạng nên chị hoàn toàn có quyền từ chối tiếp tục làm việc. Việc người lao động đã ký hợp đồng lao động không đồng nghĩa với việc phải chấp nhận thực hiện công việc trong điều kiện mất an toàn hoặc có nguy cơ nghiêm trọng đối với sức khỏe, tính mạng.

Quy định này được đặt ra nhằm bảo vệ người lao động trước những rủi ro nghề nghiệp, đặc biệt trong các ngành nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm như khai thác khoáng sản, xây dựng, hóa chất hoặc môi trường có nguy cơ tai nạn cao.

Ngoài quyền được từ chối làm việc trong trường hợp nguy hiểm, pháp luật lao động hiện hành còn bảo đảm nhiều quyền lợi quan trọng khác cho người lao động. Người lao động có quyền tự do lựa chọn việc làm, nơi làm việc, nghề nghiệp; được học nghề, nâng cao trình độ chuyên môn và không bị phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động hoặc quấy rối tại nơi làm việc.

Thực tế hiện nay, nhiều lao động làm việc trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, xây dựng hay hóa chất phải đối mặt với nguy cơ mất an toàn lao động. Ảnh minh họa AI.

Người lao động cũng có quyền được trả lương phù hợp với trình độ, kỹ năng nghề nghiệp trên cơ sở thỏa thuận với người sử dụng lao động; được bảo hộ lao động và làm việc trong điều kiện bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động. Đồng thời, người lao động được nghỉ theo chế độ, nghỉ hằng năm có hưởng lương và được hưởng các chế độ phúc lợi tập thể theo quy định.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng ghi nhận quyền thành lập, gia nhập tổ chức đại diện người lao động; tham gia đối thoại, thương lượng tập thể để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình tại nơi làm việc. Người lao động còn có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động và quyền đình công theo đúng quy định pháp luật.

Tuy nhiên, song song với các quyền lợi được bảo vệ, người lao động cũng có trách nhiệm thực hiện đúng hợp đồng lao động, chấp hành nội quy, kỷ luật lao động và tuân thủ sự quản lý, điều hành hợp pháp của người sử dụng lao động. Đồng thời, người lao động phải thực hiện đầy đủ các quy định liên quan đến bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và an toàn, vệ sinh lao động.

Ông Nguyễn Tài Minh khuyến nghị rằng, khi nhận thấy môi trường làm việc không bảo đảm an toàn hoặc có nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng, người lao động cần kịp thời phản ánh với doanh nghiệp, tổ chức công đoàn hoặc cơ quan chức năng để được hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.