Những trường hợp được hoàn trả tiền đóng BHYT trong năm 2026

Theo Luật BHYT, một người có thể đồng thời thuộc nhiều nhóm đối tượng tham gia BHYT khác nhau. Tuy nhiên, pháp luật quy định mỗi người chỉ tham gia BHYT theo một nhóm đối tượng duy nhất, được xác định theo thứ tự ưu tiên.

Thứ tự này được quy định tại Điều 12 Luật BHYT, bao gồm: nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng; nhóm do tổ chức bảo hiểm xã hội đóng; nhóm do ngân sách nhà nước đóng; nhóm được ngân sách nhà nước hỗ trợ mức đóng; và cuối cùng là nhóm tham gia BHYT theo hộ gia đình.

Chính từ nguyên tắc này, phát sinh trường hợp hoàn trả tiền BHYT. Thực tế phổ biến là người dân đang tham gia BHYT theo hộ gia đình, sau đó đi làm việc tại doanh nghiệp và thuộc diện phải tham gia BHYT bắt buộc do người lao động và người sử dụng lao động cùng đóng.

Hoặc người đang tham gia BHYT hộ gia đình, sau đó nhập ngũ, thực hiện nghĩa vụ quân sự và được Nhà nước đóng BHYT. Khi đó, thẻ BHYT theo nhóm mới sẽ có giá trị pháp lý cao hơn và người tham gia không phải tiếp tục sử dụng thẻ BHYT hộ gia đình đã đóng trước đó.

Trong những trường hợp này, người tham gia BHYT sẽ được hoàn trả lại số tiền đã đóng cho thẻ BHYT cũ. Mức tiền hoàn được tính kể từ thời điểm thẻ BHYT mới bắt đầu có giá trị sử dụng cho đến hết thời hạn ghi trên thẻ BHYT cũ. Nói cách khác, phần thời gian còn “dư” của thẻ BHYT đã đóng trước đó nhưng không còn sử dụng sẽ được quy đổi thành tiền để hoàn trả cho người tham gia.

Trong quá trình tham gia BHYT, không ít người lao động băn khoăn vì sao mình đã đóng tiền nhưng lại được thông báo hoàn trả, hoặc ngược lại không biết mình thuộc diện được hoàn tiền. Ảnh minh họa.

Ngoài trường hợp chuyển nhóm đối tượng tham gia BHYT, pháp luật còn quy định thêm hai trường hợp khác được hoàn trả tiền BHYT. Trường hợp thứ nhất là khi Nhà nước điều chỉnh tăng mức hỗ trợ đóng BHYT đối với một số nhóm đối tượng. Đây là trường hợp chính sách thay đổi theo hướng có lợi hơn cho người tham gia, ví dụ nâng tỷ lệ hỗ trợ từ ngân sách nhà nước đối với người thuộc hộ cận nghèo, học sinh, sinh viên hoặc một nhóm xã hội đặc thù nào đó.

Khi mức hỗ trợ được điều chỉnh tăng, người đã đóng BHYT theo mức cũ cho thời gian chưa sử dụng thẻ sẽ được hoàn trả phần chênh lệch. Số tiền hoàn trả được xác định dựa trên mức đóng BHYT và khoảng thời gian đã đóng nhưng chưa sử dụng thẻ, tính từ thời điểm quyết định của cơ quan có thẩm quyền bắt đầu có hiệu lực. Quy định này nhằm bảo đảm người tham gia BHYT được hưởng đầy đủ lợi ích từ chính sách mới, không bị thiệt thòi vì đã đóng tiền sớm.

Trường hợp thứ hai là người tham gia BHYT không may qua đời trước khi thẻ BHYT có giá trị sử dụng. Khi đó, số tiền đã đóng cho thẻ BHYT nhưng chưa sử dụng sẽ được hoàn trả. Khoản tiền này được tính theo mức đóng BHYT và thời gian chưa sử dụng thẻ, tính từ thời điểm thẻ bắt đầu có giá trị sử dụng. Thân nhân của người đã mất sẽ là người thực hiện thủ tục để nhận lại khoản tiền hoàn trả này.

Để được hoàn trả tiền BHYT, người tham gia cần thực hiện đúng thủ tục theo quy định. Cụ thể, người tham gia BHYT phải lập tờ khai theo mẫu TK1-TS. Trong trường hợp người tham gia đã chết, thân nhân của người đó sẽ đứng ra lập tờ khai. Hồ sơ có thể được nộp trực tiếp tại bộ phận tiếp nhận hồ sơ của cơ quan bảo hiểm xã hội nơi quản lý, hoặc tại trung tâm phục vụ hành chính công các cấp.

Bên cạnh hình thức nộp trực tiếp, người lao động và người dân cũng có thể lựa chọn nộp hồ sơ trực tuyến thông qua Cổng Dịch vụ công của Bảo hiểm xã hội Việt Nam hoặc thông qua các tổ chức cung cấp dịch vụ I-VAN. Việc đa dạng hóa hình thức tiếp nhận hồ sơ giúp người tham gia BHYT tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại và thuận tiện hơn trong quá trình thực hiện quyền lợi của mình.

Có thể thấy, các quy định về hoàn trả tiền đóng BHYT trong năm 2026 thể hiện rõ tính nhân văn và minh bạch của chính sách an sinh xã hội. Đối với người lao động, việc chủ động nắm bắt thông tin, rà soát lại quá trình tham gia BHYT của bản thân và kịp thời làm thủ tục hoàn trả khi đủ điều kiện sẽ giúp bảo đảm quyền lợi, tránh lãng phí và yên tâm hơn khi tham gia hệ thống bảo hiểm y tế.